Diskalkuli · Temel Bilgiler

Diskalkuli nedir? Tanım, yaygınlık ve DSM-5-TR / ICD-11 ölçütleri

Prof. Dr. Yılmaz Mutlu · Muş Alparslan Üniversitesi, Matematik Eğitimi · 25 Eylül 2026

Diskalkuli (gelişimsel diskalkuli), normal zekâ ve yeterli eğitime rağmen sayı ve aritmetik becerilerinin edinilmesinde kalıcı, beklenmedik ve şiddetli güçlüklerle tanımlanan özgül bir öğrenme bozukluğudur. DSM-5-TR'de "matematik bozukluğu ile giden özgül öğrenme bozukluğu" (315.1 / F81.2), ICD-11'de "matematikte bozulma ile giden gelişimsel öğrenme bozukluğu" (6A03.2) olarak kodlanır. Uluslararası alanyazında yaygınlık, kullanılan tanı ölçütüne ve kesme noktasına bağlı olarak %3–7 aralığında bildirilmektedir (Mutlu & Olkun, 2025).

Diskalkuli nasıl tanımlanır?

Diskalkuli, kelime kökeni bakımından "hesaplama güçlüğü" anlamına gelir; ancak güncel tanım yalnızca hesaplamayı değil, sayısal büyüklüğü kavrama, sayıları karşılaştırma, sayma ve temel aritmetik olguları öğrenip hatırlama gibi çekirdek sayı becerilerinin tümünü kapsar. Butterworth, Varma ve Laurillard (2011) diskalkuliyi, sayısal büyüklükleri işleyen "sayı modülü"ndeki doğuştan bir farklılığa bağlı, beyin temelli bir durum olarak tanımlar. Von Aster ve Shalev'e göre gelişimsel diskalkuli, matematik becerilerinin normal edinimini etkileyen özgül bir öğrenme güçlüğüdür ve genetik, nörobiyolojik ve epidemiyolojik kanıtlar beyin kaynaklı olduğunu göstermektedir (Mutlu & Akgün, 2019).

Tanımların ortak çekirdeği üç ögedir: (1) matematik performansı yaşa, zekâya ve alınan eğitime göre beklenenin belirgin biçimde altındadır; (2) güçlük kalıcıdır ve yalnızca öğretim eksikliğiyle açıklanamaz; (3) zihinsel yetersizlik, duyusal bozukluk, duygusal bozukluk veya sosyokültürel yoksunluk gibi dışlayıcı nedenler yoktur. Mutlu ve Akgün (2017) bu ögeleri "kapsayıcı" ve "dışlayıcı" ölçütler olarak ayırır ve tanılamada her iki türün de süzgeç olarak kullanılması gerektiğini savunur.

DSM-5-TR ve ICD-11 ölçütleri nelerdir?

İki büyük sınıflama sistemi diskalkuliyi ayrı bir "hastalık" olarak değil, özgül (gelişimsel) öğrenme bozukluğunun matematik alanındaki görünümü olarak ele alır. Aşağıdaki tablo iki sistemi karşılaştırır.

Ölçüt	DSM-5-TR (APA, 2022)	ICD-11 (WHO)
Tanı adı ve kodu	Özgül öğrenme bozukluğu, matematik bozukluğu ile giden — 315.1 (F81.2)	Matematikte bozulma ile giden gelişimsel öğrenme bozukluğu — 6A03.2
Belirtiler	Sayı hissi, sayı olguları veya hesaplamada güçlük; matematiksel akıl yürütmede güçlük	Sayı hissi, sayı olgularının hatırlanması, doğru ve akıcı hesaplama, matematiksel akıl yürütmede belirgin ve kalıcı güçlük
Süre ve şiddet	Hedefe yönelik müdahaleye rağmen en az 6 ay süren güçlük; beceriler yaşa göre beklenenin ölçülebilir biçimde altında	Performans, yaşa ve genel zihinsel işlevselliğe göre beklenenin belirgin altında; okul veya günlük yaşamda önemli bozulma
Başlangıç	Okul çağında başlar; talepler kapasiteyi aşınca tam olarak belirginleşebilir	Örgün eğitimin ilk yıllarında ortaya çıkar
Dışlama	Zihinsel yetersizlik, görme-işitme kaybı, nörolojik bozukluk, psikososyal güçlük, öğretim dilini bilmeme veya yetersiz öğretimle açıklanamaz	Zihinsel gelişim bozukluğu, duyusal bozukluk, nörolojik bozukluk, eğitim olanaklarına erişimsizlik veya psikososyal güçlüklerle açıklanamaz
Şiddet belirteci	Hafif / orta / ağır	Belirtilmez

Klinik tanı, DSM-5-TR veya ICD-11 ölçütlerine göre çocuk psikiyatrisi ya da klinik psikoloji tarafından konur. Türkiye'de eğitsel değerlendirme ve tanılama ise Millî Eğitim Bakanlığına bağlı Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) aracılığıyla yapılır; "özel öğrenme güçlüğü" eğitsel tanısı alan öğrenci, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) ve destek eğitim hizmetlerinden yararlanır. Tarama araçları ve öğretmen gözlemleri bu sürecin girdisidir, tek başına tanı değildir (bkz. Çoklu Süzgeç Modeli).

Diskalkuli ne kadar yaygındır?

Farklı ülkelerde yapılan epidemiyolojik çalışmalar okul çağı çocuklarında diskalkuli yaygınlığını yaklaşık %3–7 olarak bildirir; bu oran disleksi ile benzerdir (Butterworth ve ark., 2011; Mutlu & Olkun, 2025). Oranların bu kadar geniş bir bantta değişmesinin başlıca nedeni tanı ölçütüdür: bazı araştırmacılar matematik başarı testinde en alt %10'u, bazıları en alt %25 veya %35'i "güçlük" saymakta; kimi çalışmalar ise güçlüğün en az iki ardışık yıl sürmesini şart koşmaktadır (Mutlu, 2019; Mutlu & Akgün, 2017). Kesme noktası gevşedikçe oran yükselir, ancak bu kez gerçek diskalkuli ile geçici düşük başarı birbirine karışır.

Türkiye için ulusal ölçekte temsil gücü olan bir yaygınlık çalışması henüz yapılmamıştır (Mutlu, Erdem & Söylemez, 2025). Bu nedenle Türkiye'ye özgü bir oran vermek yerine, uluslararası %3–7 bandının ortalama 25 kişilik bir sınıfta 1–2 öğrenciye karşılık geldiğini söylemek daha doğrudur. Öğretmenlerle yapılan bir çalışmada, katılımcıların diskalkuli kavramına ilişkin farkındalığının sınırlı olduğu; buna karşın hemen her öğretmenin sınıfında "matematiği bir türlü öğrenemeyen" öğrenciler tanımladığı görülmüştür (Mutlu, Çalışkan & Yasul, 2022).

Diskalkulide hangi temel beceriler etkilenir?

Diskalkuli heterojen bir durumdur; iki çocuğun profili birbirinin aynı olmaz. Yine de araştırmalar tutarlı biçimde şu çekirdek alanlarda güçlük bildirir:

Beceri alanı	Ne anlama gelir?	Sınıfta nasıl görünür?
Sayı hissi (yaklaşık sayı sistemi)	Miktarları saymadan kabaca kestirme ve karşılaştırma	"Hangi grupta daha çok var?" sorusunda yavaş ve hatalı yanıt
Subitizasyon (sanbil / şipşak sayılama)	1–4 nesneyi saymadan bir bakışta tanıma	Zar üzerindeki 3 noktayı tek tek sayma
Sembolik büyüklük karşılaştırma	Rakamların hangisinin büyük olduğuna hızla karar verme	7 ile 9'u karşılaştırırken duraksama; "uzaklık etkisi"nin abartılı olması
Sayı doğrusu tahmini	Bir sayının 0–100 doğrusunda nereye düştüğünü kestirme	50'yi doğrunun sonuna yakın işaretleme
Sayma ve basamak değeri	İleri-geri ritmik sayma; onluk-birlik kavrayışı	Geriye sayamama; 34 ile 43'ü aynı sanma
Aritmetik olgu akıcılığı	3+4 gibi temel olguları bellekten getirme	Yaşıtlarının bıraktığı parmakla sayma stratejisine ısrarla başvurma
Çalışma belleği	Bilgiyi akılda tutup aynı anda işleme	Çok adımlı işlemlerde ara sonucu unutma

Bu tablo Landerl, Bevan ve Butterworth (2004), Geary (2004), Piazza ve arkadaşları (2010) ile Mutlu ve Olkun'un (2025) derlemesine dayanır. Sayıya özgü alanlar (sayı hissi, subitizasyon, karşılaştırma, sayı doğrusu) "alana özgü eksiklik" hipotezini; çalışma belleği, dikkat ve yürütücü işlevlerdeki sorunlar ise "alana genel eksiklik" hipotezini temsil eder. Güncel görüş, diskalkulinin tek bir faktörle açıklanamayan çok katmanlı bir durum olduğu yönündedir (Mutlu & Olkun, 2025). Beyin görüntüleme çalışmaları, sayısal büyüklüğün işlendiği paryetal lob ve özellikle intraparyetal sulkusta yapısal ve işlevsel farklılıklar bildirmektedir.

Diskalkuli ne değildir?

Düşük zekâ değildir. Tanı ölçütleri, güçlüğün zihinsel yetersizlikle açıklanamamasını gerektirir. Çoklu Süzgeç Modeli uygulamasında zekâ puanı 70 ve üzeri olan öğrenciler diskalkuli grubunda tutulmuş, bunun altındaki tek öğrenci gruptan çıkarılmıştır (Mutlu & Akgün, 2017).
Tembellik veya ilgisizlik değildir. Diskalkulisi olan çocuk çoğu zaman yaşıtlarından daha çok çaba harcar; parmakla sayma gibi "ilkel" görünen stratejiler aslında çalışma belleğinin yükünü azaltmak için geliştirilmiş telafi yollarıdır (Geary, 2004).
Tek başına matematik kaygısı değildir. Kaygı diskalkuliye sıklıkla eşlik eder ve performansı daha da düşürür, ancak kaygının azaltılması sayı hissi eksikliğini ortadan kaldırmaz. İki durumun farkı ve ilişkisi ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
Sıradan düşük başarı değildir. Araştırmalarda matematik başarısı en alt %10'da olan öğrenciler "matematik öğrenme güçlüğü", %11–25 arasındakiler "düşük başarılı" olarak ayrılır (Mutlu, 2019). Düşük başarılı öğrencinin güçlüğü çoğu zaman öğretimle kapanır; diskalkulide ise güçlük kalıcıdır ve özel müdahale gerektirir.
Disleksinin bir türü değildir. İki durum sıklıkla birlikte görülür ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile de eş görülme oranı yüksektir; ancak diskalkuli okuma sorunu olmayan çocuklarda da tek başına ortaya çıkabilir (Mutlu & Olkun, 2025).

Türkçede hangi terimler kullanılır?

Türkçe alanyazın ve mevzuat aynı durum için birden çok terim kullanır; bu çeşitlilik ailelerin ve öğretmenlerin kafasını karıştırabilir.

Diskalkuli / gelişimsel diskalkuli: Uluslararası terimin doğrudan karşılığı; bilişsel sinirbilim ve klinik yazında yaygındır. "Edinilmiş diskalkuli" (akalkuli) ise beyin hasarı sonrası ortaya çıkan, farklı bir durumdur.
Matematik öğrenme güçlüğü (MÖG): Eğitim bilimlerinde şemsiye terim; bireyin aritmetik becerileri edinme yetilerindeki yetersizliği anlatır. Mutlu ve Akgün (2017) bu terimi model çalışmalarında kullanmış, birçok yayında diskalkuli ile eş anlamlı olarak kullanıldığını belirtmiştir.
Hesaplama güçlüğü / aritmetik öğrenme güçlüğü: Daha eski ve dar kapsamlı karşılıklar; yalnızca işlem becerisine vurgu yapar.
Özel öğrenme güçlüğü: Millî Eğitim Bakanlığı mevzuatındaki eğitsel tanı kategorisi; okuma (disleksi), yazma (disgrafi) ve matematik (diskalkuli) alanlarını birlikte kapsar.
Sayı hissi, subitizasyon, sanbil: Alt beceri terimleri. "Sanbil" ve "şipşak sayılama", İngilizce subitizing için önerilen Türkçe karşılıklardır.

Şüphe varsa bir sonraki adım nedir?

Diskalkuli erken tanındığında müdahaleye en iyi yanıtı verir; okul öncesi dönemde sembolik sayı karşılaştırma ve kavramsal subitizasyon becerileri risk taşıyan çocukları ayırt edebilmektedir (Mutlu, Erdem & Söylemez, 2025). Pratik yol şudur: gözlenen işaretleri yaş gruplarına göre belirti listesiyle karşılaştırın, NuMap gibi normlu bir tarama aracıyla sayısal beceri profili çıkarın ve okul rehberlik servisi üzerinden RAM'a eğitsel değerlendirme için başvurun. Tanı beklenirken müdahaleyi ertelemek gerekmez; kanıta dayalı müdahale ilkeleri ADIM modeli yazısında özetlenmiştir.

Sık sorulan sorular

Diskalkuli ile matematik öğrenme güçlüğü aynı şey mi?

Türkçe alanyazında matematik öğrenme güçlüğü (MÖG) genellikle şemsiye terim, diskalkuli ise bunun sayı ve aritmetik becerilerine odaklanan, beyin temelli ve kalıcı biçimi olarak kullanılır. Birçok çalışmada iki terim birbirinin yerine kullanılmaktadır; DSM-5-TR ise her ikisini "matematik bozukluğu ile giden özgül öğrenme bozukluğu" başlığı altında toplar.

Diskalkuli zekâ geriliği anlamına mı gelir?

Hayır. Diskalkuli tanısı, güçlüklerin zihinsel yetersizlik, görme-işitme sorunu, yetersiz öğretim veya sosyokültürel dezavantajla açıklanamamasını gerektirir. Diskalkulisi olan çocukların genel zekâsı tipik gelişim aralığındadır; sorun sayıya özgü bilişsel süreçlerdedir.

Diskalkuli ne kadar yaygındır?

Uluslararası çalışmalar yaygınlığı %3–7 aralığında bildirir; oranın değişmesi kullanılan tanı ölçütü ve kesme noktasındaki farklılıklardan kaynaklanır. Türkiye'de ulusal ölçekte temsil gücü olan bir epidemiyoloji çalışması henüz yoktur.

Diskalkuli tedavi edilebilir mi?

Diskalkuli bir hastalık değil, nörogelişimsel bir öğrenme farklılığıdır; "iyileşmez" ama erken tanı ve sayı hissine odaklanan, sistematik ve yoğun bireysel müdahaleyle çocuğun matematik becerileri anlamlı biçimde geliştirilebilir.

Çocuğumda diskalkuli olduğundan şüpheleniyorsam ne yapmalıyım?

Önce sınıf öğretmeniyle gözlemleri paylaşın, NuMap gibi bir tarama aracıyla sayısal beceri profilini çıkartın ve okul rehberlik servisi aracılığıyla Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) eğitsel değerlendirme için başvurun. Tarama sonucu tek başına tanı değildir; çok kaynaklı değerlendirme gerekir.

Kaynakça

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
Butterworth, B., Varma, S., & Laurillard, D. (2011). Dyscalculia: From brain to education. Science, 332(6033), 1049–1053. https://doi.org/10.1126/science.1201536
Geary, D. C. (2004). Mathematics and learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 37(1), 4–15. https://doi.org/10.1177/00222194040370010201
Landerl, K., Bevan, A., & Butterworth, B. (2004). Developmental dyscalculia and basic numerical capacities: A study of 8–9-year-old students. Cognition, 93(2), 99–125. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2003.11.004
Mutlu, Y. (2019). Math anxiety in students with and without math learning difficulties. International Electronic Journal of Elementary Education, 11(5), 471–475. https://doi.org/10.26822/iejee.2019553343
Mutlu, Y., & Akgün, L. (2017). Matematik öğrenme güçlüğünü tanılamada yeni bir model önerisi: Çoklu Süzgeç Modeli. İlköğretim Online, 16(3), 1153–1173. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.330247
Mutlu, Y., & Akgün, L. (2019). Using computer for developing arithmetical skills of students with mathematics learning difficulties. International Journal of Research in Education and Science, 5(1), 237–251.
Mutlu, Y., Çalışkan, E. F., & Yasul, A. F. (2022). We asked teachers: Do you know what dyscalculia is? International Online Journal of Primary Education, 11(2), 361–378. https://doi.org/10.55020/iojpe.1067560
Mutlu, Y., Erdem, Y., & Söylemez, İ. (2025). Examination of early mathematical skills of preschool children with and without risk of dyscalculia. European Journal of Psychology and Educational Research, 8(4), 245–261. https://doi.org/10.12973/ejper.8.4.245
Mutlu, Y., & Olkun, S. (2025). Beyin, bellek ve sayılar: Diskalkuliye çok boyutlu bir yaklaşım. Yaşadıkça Eğitim, 39(3), 841–858. https://doi.org/10.33308/26674874.2025393958
Piazza, M., Facoetti, A., Trussardi, A. N., Berteletti, I., Conte, S., Lucangeli, D., Dehaene, S., & Zorzi, M. (2010). Developmental trajectory of number acuity reveals a severe impairment in developmental dyscalculia. Cognition, 116(1), 33–41. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2010.03.012
World Health Organization. (2019/2024). International classification of diseases, 11th revision (ICD-11): 6A03.2 Developmental learning disorder with impairment in mathematics. https://icd.who.int/

Bu sayfaya atıf: Mutlu, Y. (2026). Diskalkuli nedir? Tanım, yaygınlık ve DSM-5-TR / ICD-11 ölçütleri. Her Çocuk Matematik Öğrenebilir. https://hercocukmatematikogrenebilir.com/bilgi/diskalkuli-nedir/

Summary in English

Developmental dyscalculia is a specific learning disorder in which number and arithmetic skills are persistently and unexpectedly below what is expected for a child's age, intelligence and schooling. DSM-5-TR codes it as specific learning disorder with impairment in mathematics (315.1 / F81.2) and ICD-11 as developmental learning disorder with impairment in mathematics (6A03.2). International prevalence estimates range from 3% to 7%, the spread reflecting different diagnostic cut-offs; no nationally representative Turkish prevalence study exists yet.

Core deficits cluster around number sense, subitizing, symbolic magnitude comparison, number-line estimation, counting and place value, arithmetic-fact fluency and working memory. Dyscalculia is not low intelligence, laziness, math anxiety alone or ordinary low achievement, although it frequently co-occurs with dyslexia, ADHD and anxiety. In Türkiye the terms "diskalkuli" and "matematik öğrenme güçlüğü (MÖG)" are used largely interchangeably; educational identification runs through Guidance and Research Centres (RAM), with screening tools such as NuMap feeding, but not replacing, that process.