Araştırma · Öğretmen eğitimi

Öğretmenler diskalkuliyi ne kadar biliyor? 489 öğretmenle yapılan araştırma

Prof. Dr. Yılmaz Mutlu · Muş Alparslan Üniversitesi, Matematik Eğitimi · 25 Eylül 2026

Yeterince bilmiyorlar. Türkiye'de 489 öğretmenle (sınıf, matematik, özel eğitim ve rehberlik) yaptığımız ankette katılımcıların %68,7'si diskalkuliyi "bildiğini" söyledi; ancak tanımlaması istendiğinde doğru tanım yapabilenlerin oranı yaklaşık %50'ye düştü, %66,5'i lisans eğitiminde diskalkuli kavramıyla hiç karşılaşmamıştı ve diskalkulili öğrenciye nasıl müdahale ettiğini yalnızca 89 öğretmen yazabildi (Mutlu, Çalışkan & Yasul, 2022). Sonuç: Öğretmenlerin çoğu diskalkulinin anlamı, nedenleri, özellikleri, etkileri ve müdahale yolları konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip değildir; disleksi çok daha iyi bilinmektedir.

Araştırma kimlerle ve nasıl yapıldı?

Çalışma 2019'da bir ilin merkez ilçesindeki devlet okullarında görev yapan, gönüllü 489 öğretmenle betimsel tarama modelinde yürütüldü. Örneklem amaçlı olarak matematik öğreten ya da diskalkulili çocukla karşılaşması olası branşlardan oluşturuldu: 254 sınıf öğretmeni, 130 lise matematik, 24 ortaokul matematik, 28 özel eğitim ve 53 rehberlik ve psikolojik danışma (PDR) öğretmeni. Katılımcıların %58,1'i kadın, %91,2'si lisans mezunu, %62'si 30 yaş altındaydı; %46,4'ü 2-5 yıl kıdemliydi.

Veri aracı, Dias, Pereira ve Van Borsel'in (2013) diskalkuli farkındalığı anketinin Türkçeye uyarlanmış biçimiydi: demografik sorular dışında 18 madde (16 kapalı, 2 açık uçlu). Maddeler beş bilgi alanını ölçtü: diskalkulinin anlamı ve kavramı, nedenleri, özellikleri, etkileri ve müdahale stratejileri. Kapalı maddeler betimsel istatistikle, açık uçlu iki soru içerik analiziyle çözümlendi. Yazarlar örneklemin ulusal temsil gücü taşımadığını ve nedenleri açıklamaya elverişli olmadığını sınırlılık olarak belirtmiştir.

Branşlara göre kim ne kadar biliyor?

Branş (n)	"Diskalkuliyi biliyorum"	Lisansta ele aldı	Sınıfındaki diskalkulili öğrenciyi ayırt edebilir ("evet")
PDR (53)	%96,2	%77,4	%62,3
Özel eğitim (28)	%78,6	%28,6	%48,1
Lise matematik (130)	%65,6	%28,0	%20,9
Sınıf öğretmeni (254)	%64,3	%27,4	%27,3
Ortaokul matematik (24)	%58,3	%25,0	%12,5
Toplam	%68,7	%33,1	%29,9 (%44,4 "belki")

Beklendiği gibi PDR ve özel eğitim öğretmenleri diğerlerinden daha bilgiliydi; bu branşlar lisansta öğrenme güçlükleriyle ilgili dersleri görece daha çok almaktadır. Çarpıcı bulgu, matematiği doğrudan öğreten sınıf ve matematik öğretmenlerinin en az bilen grup olmasıdır. Ortaokul matematik öğretmenleri "bilme" sorusuna en düşük oranda evet derken, "mesleğinizde diskalkuliden kuşkulandığınız bir öğrenci oldu mu" sorusuna en yüksek oranda (%37,5) evet dedi; yazarlar bunu belirtilerin yeterince bilinmemesine bağlar. Genel olarak öğretmenlerin yalnızca %26'sı mesleğinde bir öğrencisinde diskalkuliden kuşkulanmıştı.

Öğretmenler diskalkuliyi nasıl tanımlıyor?

"Bildiğini" söyleyen öğretmenlerden tanım istendiğinde 281 öğretmen yanıt verdi, 208'i boş bıraktı. Yanıtların 239'u diskalkuliyi özel öğrenme güçlüğü kapsamında "matematik öğrenme güçlüğü" olarak doğru çerçevede tanımladı; 21'i "matematik dilini anlayamama" dedi. Ancak 12 öğretmen diskalkuliyi disleksiyle ilişkilendirdi (harf ve rakamları ayna yazımı, b-d karıştırma gibi), 7'si "matematikte başarısızlık" olarak, 2'si zihinsel yetersizlik olarak tanımladı. Tanımların çoğu eksik ya da yanlıştı; yazarlar doğru tanım oranının yaklaşık %50 olduğunu bildirir.

Belirti senaryolarında hangi yanılgılar ortaya çıktı?

Ankette öğretmenlere diskalkulinin bilinen belirtilerini içeren kısa senaryolar verildi ve "bu çocukta diskalkuli olabilir mi" diye soruldu. Beklenen yanıt her senaryoda "evet"ti:

Senaryo (diskalkuli belirtisi)	"Evet" oranı	Yorum
Diskalkulide huzursuzluk, kaygı veya davranış değişikliği görülebilir mi?	%88,3	Soru ipucu içerdiğinden yüksek.
Sıralamada güçlük (tarihler, sayma, sıra sayıları)	%73,6	Temel bilgi mevcut.
Büyük/küçük, az/çok karşılaştırmada güçlük	%68,3	Üçte biri belirti saymadı.
Diğer derslerde sorun yokken matematikte ani düşüş	%66,1	—
Ölçüleri (ağırlık, mesafe, zaman) anlamada güçlük	%61,0	%39 belirti saymadı; sınıf öğretmenlerinde en düşük (%54,7).
Yalnızca matematik dersinde kaygı, materyallerden hoşlanmama	%47,0	Çoğunluk belirti saymadı.
5+3=8'i çözüp aynı işlemi sözel problem olarak çözememe	%40,6	%59,4 "hayır" dedi; sözel problem güçlüğü tanınmıyor.
Diskalkulili öğrenci aynı zamanda disleksik midir?	%4,5 evet	%95,5 doğru biçimde "hayır" dedi.

Diskalkuliyle en çok karıştırılan durum olarak öğretmenler "matematiğe isteksizlik"i (%27) işaretledi. Nedenler sorulduğunda %20,3 kalıtım, %17,9 dikkat eksikliği, %14,4 duyuşsal sorunlar, %11,7 düşük zekâ, %11,5 sosyal sorunlar ve %10,3 düşük eğitim kalitesi dedi. Oysa düşük zekâ, duyuşsal ve sosyal sorunlar ile eğitim kalitesi tanı ölçütlerine göre diskalkulinin nedeni değildir; yazarlar bunu nedenler konusundaki bilgi eksikliğinin göstergesi sayar. Müdahale etmesi gereken uzman sorusunda %34 öğretmen, %30,7 pedagog, %23,6 psikolog yanıtı verildi.

Öğretmenler ne yapıyor? Müdahale bulguları

Diskalkuliden kuşkulandığı öğrenciye nasıl müdahale ettiğini yalnızca 89 öğretmen (%18) yazdı. Yanıtlar üç kategoride toplandı: yönlendirme, eğitsel müdahale ve bilgi toplama. En sık yanıt doğrudan Rehberlik ve Araştırma Merkezi'ne (RAM) yönlendirmeydi (28); 20 öğretmen okul rehberlik servisine yönlendirmişti. Eğitsel müdahale bildirenler somut materyal (13), oyun ve görsel gibi farklı yöntemler (11), birebir çalışma (10) ve dersi basitleştirme (5) yazdı; 2 öğretmen önce konuyu araştırdığını belirtti. Yazarlar, RAM yönlendirmesinin tanı sürecinin bir aşaması olmakla birlikte ilk adım olmadığını, en iyi ilk adımın okul rehberlik servisiyle görüşüp aileyi sürece katarak durumu değerlendirmek olduğunu vurgular (bkz. RAM ve BEP süreci yazısı).

Bu bulgular öğretmen eğitimi için ne anlama geliyor?

Çalışma, alanyazındaki ulusal ve uluslararası bulgularla örtüşür: Malezya'da 80 sınıf öğretmeninin yaklaşık %58'i diskalkuliyi bilmiyordu (Fu & Chin, 2017); Tennant ve Tennant'ın (2010) 100 sınıf öğretmeniyle çalışmasında çoğu, diskalkulili öğrenciyi destekleyecek stratejileri bilmiyordu. Diskalkulinin yaygınlığı disleksiye yakın (yaklaşık %3-6,5) olmasına rağmen öğretmenler tarafından çok daha az tanınmaktadır. Yazarların önerileri:

Üniversitelerde öğrenme güçlükleri ve diskalkuli derslerinin zorunlu ya da seçmeli olarak açılması; sınıf ve matematik öğretmenliği programlarında özellikle.
MEB hizmet içi eğitimleri ve sivil toplum kuruluşlarının seminer ve konferansları.
Yüksek lisans ve doktora düzeyinde diskalkuli tezleri; farkındalık artırıcı makale, kitap ve projeler.

Bu doğrultuda 2017'de Muş'ta kurulan Diskalkuli Derneği (diskalkulidernegi.org) farkındalık, erken tanı, eğitsel müdahale ve aile katılımı alanlarında çalışmakta; öğretmen ve ailelere yönelik eğitimler ("temel matematik becerilerinin öğretiminde somut ve sanal materyaller" gibi) düzenlemekte ve Uluslararası Matematik Öğrenme Güçlükleri Kongresi'ni (IC-MLD) organize etmektedir; dördüncü kongre 1-3 Ekim 2026'da İstanbul'da yapılacaktır. Dernek, Avrupa Disleksi Derneği'nin (EDA) üyesidir. Öğretmen eğitiminin etkisini ölçmek için 2026'da yayımlanan Diskalkuli Öz-Yeterlik Ölçeği (34 madde, dört faktör: belirtiler, psikolojik destek, tanılama, öğretim sürecinde destek) kullanılabilir (Oflaz, Polat, Mutlu & Çam, 2026).

Diskalkuli araştırmalarının genel görünümü

Öğretmen bilgisindeki boşluk, araştırma alanının kendisinin de görece genç olmasıyla ilişkilidir. Mutlu ve Polat (2024), 23 Ocak 2023'te Web of Science'ta diskalkuli ve eş anlamlı terimlerle taranan 1406 yayından eğitim kategorilerine giren 340'ını bibliyometrik, en çok atıf alan 10 makaleyi içerik analiziyle inceledi. İlk yayın 1974'te Kosc'a aittir; 1990'a kadar yayın neredeyse yoktur, 2004-2017 arasında hızlı artış, 2017'den sonra düşüş görülür (2021'de 2017'nin yarısı). Yayınların %77'si makale, %8'i bildiridir. En çok atıf alan dergi Journal of Learning Disabilities'tir (10 makale, 443 atıf); en üretken yazar Desoete'dir (19 yayın), onu De Smedt, Powell ve Roeyers (9'ar) izler. Belçika ve Almanya 7'şer, İngiltere 6 makaleyle önde gelir; ancak yazarlar hiçbir ülkenin baskın olmadığını ve toplam üretimin azlığını vurgular. En sık birlikte geçen anahtar kelimeler dyscalculia, mathematical difficulties, dyslexia ve developmental dyscalculia'dır. Çalışma, tanı ve müdahalede süren belirsizliği gidermek için disiplinler arası iş birliği önerir.

Sık sorulan sorular

Türkiye'de öğretmenlerin yüzde kaçı diskalkuliyi biliyor?

Mutlu, Çalışkan ve Yasul (2022) 489 öğretmenle yaptıkları ankette katılımcıların yüzde 68,7'sinin diskalkuliyi bildiğini beyan ettiğini, ancak tanımlaması istendiğinde doğru tanımlayabilen oranın yaklaşık yüzde 50'ye düştüğünü buldu. PDR öğretmenlerinde bilme oranı yüzde 96,2, ortaokul matematik öğretmenlerinde yüzde 58,3 idi.

Öğretmenler diskalkuliyi eğitimleri sırasında duyuyor mu?

Büyük çoğunluğu duymuyor. Öğretmenlerin yüzde 66,5'i lisans eğitiminde diskalkuli kavramını hiç ele almadığını belirtti; PDR öğretmenleri dışarıda tutulduğunda yalnızca dört öğretmenden biri lisansta bu kavramla karşılaşmıştı. Lisansüstünde bu oran yüzde 10,9'a düştü. Disleksiyi ise öğretmenlerin yüzde 70,9'u lisansta ele almıştı.

Öğretmenlerin en yaygın kavram yanılgıları neler?

Diskalkuliyi disleksiyle karıştırma (ayna yazımı gibi belirtilerle tanımlama), matematiğe isteksizlikle karıştırma (yüzde 27), nedenlerini düşük zekâ (yüzde 11,7), duyuşsal sorunlar (yüzde 14,4), sosyal sorunlar veya eğitim kalitesine bağlama ve sözel problem çözememeyi belirti saymama (yüzde 59,4 hayır dedi).

Öğretmenler diskalkulili öğrenciye nasıl müdahale ediyor?

Bu soruyu 489 öğretmenden yalnızca 89'u yanıtladı. En sık yanıt doğrudan RAM'a yönlendirme (28) ve okul rehberlik servisine yönlendirme (20) oldu; 13 öğretmen somut materyal, 11'i farklı yöntem, 10'u birebir çalışma bildirdi. Yazarlar ilk adımın RAM değil, okul rehberlik servisi ve aile ile birlikte durumu değerlendirmek olduğunu vurguladı.

Diskalkuli araştırmaları dünyada hangi durumda?

Mutlu ve Polat (2024) Web of Science'ta eğitim kategorilerindeki 340 yayını inceledi: ilk yayın 1974'te Kosc'a aittir, yayın sayısı 2004-2017 arasında artmış, sonra azalmıştır; yayınların yüzde 77'si makaledir. En üretken yazar Desoete (19 yayın), en çok atıf alan dergi Journal of Learning Disabilities'tir; Belçika, Almanya ve İngiltere en çok yayın yapan ülkelerdir.

Kaynakça

Dias, M. A. H., Pereira, M. M. B., & Van Borsel, J. (2013). Assessment of the awareness of dyscalculia among educators. Audiology – Communication Research, 18(2), 93–100. https://doi.org/10.1590/S2317-64312013000200007
Diskalkuli Derneği. (2026). Dernek, eğitimler ve IC-MLD kongresi. https://diskalkulidernegi.org
Mutlu, Y., Çalışkan, E. F., & Yasul, A. F. (2022). We asked teachers: Do you know what dyscalculia is? International Online Journal of Primary Education, 11(2), 361–378. https://doi.org/10.55020/iojpe.1067560
Mutlu, Y., & Polat, K. (2024). Bibliometric and content analyses of dyscalculia research. Acta Didactica Napocensia, 17(1), 44–64. https://doi.org/10.24193/adn.17.1.4
Oflaz, G., Polat, K., Mutlu, Y., & Çam, Z. (2026). Teachers' self-efficacy in dyscalculia: Development and psychometric validation of a new scale. Journal of Intelligence, 14(3), 50. https://doi.org/10.3390/jintelligence14030050
Tennant, G., & Tennant, D. (2010). Dyscalculia: Teachers' awareness and understanding [Mutlu, Çalışkan & Yasul (2022) içinde aktarılmıştır].

Bu sayfaya atıf: Mutlu, Y. (2026). Öğretmenler diskalkuliyi ne kadar biliyor? 489 öğretmenle yapılan araştırma. Her Çocuk Matematik Öğrenebilir. https://hercocukmatematikogrenebilir.com/bilgi/ogretmenler-diskalkuliyi-ne-kadar-biliyor/

Summary in English

A descriptive survey of 489 Turkish teachers (254 primary, 130 high-school mathematics, 24 middle-school mathematics, 28 special education, 53 guidance counsellors) using an adapted 18-item dyscalculia awareness questionnaire found that 68.7% claimed to know what dyscalculia is, but only about half could define it correctly; 66.5% had never encountered the concept during undergraduate training and only 10.9% at postgraduate level. Guidance counsellors (96.2%) and special education teachers (78.6%) knew most; middle-school mathematics teachers least (58.3%). Only 89 teachers described any intervention, mostly referral to a guidance and research centre (Mutlu, Çalışkan & Yasul, 2022).

Common misconceptions included confusing dyscalculia with dyslexia or with reluctance towards mathematics (27%), attributing it to low intelligence or affective and social problems, and not recognizing word-problem failure (59.4% said no) as a symptom. The authors recommend compulsory or elective university courses, in-service training and NGO seminars. A bibliometric analysis of 340 Web of Science publications (Mutlu & Polat, 2024) shows a young field: first paper in 1974, growth 2004-2017, Desoete as the most productive author and the Journal of Learning Disabilities as the most cited outlet.